Wind tegen stroom: waarom de zee gaat staan, en hoe je het timet

Wat wind tegen stroom betekent

Wind tegen stroom, of wind tegen tij zoals veel zeilers zeggen, is elk stuk water waar de wind ongeveer tegengesteld aan de getijstroom waait. Een noordoostenwind boven een ebstroom die naar het noordoosten loopt is prima. Dezelfde wind boven een vloedstroom die naar het zuidwesten loopt niet.

De valkuil zit in de afspraken. De windrichting is waar de wind vandaan komt. Een zuidwestenwind waait uit het zuidwesten naar het noordoosten. De stroomrichting is waar het water naartoe gaat, en daarom spreken tabellen van de zetrichting. Een zuidwestenwind en een stroom die naar het zuidwesten zet staan dus tegenover elkaar, ook al dragen ze allebei het woord zuidwest. Lees je een verwachting naast een getijstroomtabel, draai dan een van de twee om voordat je vergelijkt.

Hetzelfde gebeurt met oceaanstromen. De Golfstroom loopt met twee tot vier knopen naar het noorden, en daarom wachten boten die oversteken naar de Bahama's op wind uit elke richting behalve het noorden.

Wat de stroom met de golven doet

Golven houden hun periode als ze een stroom in lopen: er passeren elke minuut evenveel toppen een vaste boei. Loopt het water eronder de andere kant op, dan komt elke golf minder ver over de grond, dus de toppen schuiven op elkaar. De golflengte wordt korter, en omdat de energie in de golftrein ergens heen moet, wordt de golf hoger.

Steilheid is hoogte gedeeld door golflengte. Stijgt de hoogte en daalt de golflengte tegelijk, dan neemt de steilheid twee keer zo snel toe als elk van beide. Golven op open water breken zodra ze een steilheid van ongeveer één op zeven bereiken, en daarom kan een bescheiden zee in een sterke tegenstroom in brekende toppen veranderen zonder dat de wind ook maar iets verandert.

1. 1Dezelfde wind in beide panelen, van links naar rechts.
2. 2Paneel A: de stroom loopt met de wind mee. De golven rekken uit en gaan liggen.
3. 3Paneel B: de stroom loopt tegen de wind in. De toppen schuiven op elkaar en groeien.
4. 4Waar de steilheid voorbij ongeveer één op zeven gaat, breken de toppen.

Een stroom die met de golven mee loopt doet het omgekeerde. Hij rekt ze uit en maakt ze lager, en daarom kan een gunstig tij op een winderige dag vriendelijker aanvoelen dan de verwachting doet vermoeden.

Hoeveel stroom ervoor nodig is

Er is een harde grens. In diep water komt een golf niet meer vooruit als de tegenstroom een kwart haalt van de snelheid waarmee die golf in stilstaand water zou lopen. De snelheid van een golf in stilstaand water in knopen is ruwweg drie keer zijn periode in seconden, dus de stroom die hem stilzet is ruwweg driekwart van de periode, in knopen.

Daar volgen twee dingen uit. Ten eerste zijn de korte windgolven die je op een winderige middag krijgt precies de golven die een gewone getijstroom kan stilzetten. Een ebstroom van 3 knopen is normaal in zeegaten en zeearmen, en genoeg om golven van 4 seconden volledig stil te zetten. Ten tweede loopt lange deining door de meeste getijstromen heen, maar wordt hij bij ebstroom op een ondiepe drempel toch steiler, waar het ondiepe water en de stroom samenwerken.

Lang voordat een golf stilstaat, is hij al hoger en steiler dan hij was. Je hoeft de grens in de tabel niet te halen voor een ongemakkelijk uur. Zie het als het punt waar een zee echt begint te breken, niet als het punt waar het slechter begint te worden.

Waar het het hardst aankomt

Getijstromen zijn het sterkst waar het water wordt samengeperst, en daar doet wind tegen stroom zijn werk.

• Zeegaten en drempels voor havens. De ebstroom loopt naar buiten tegen een aanlandige wind en de binnenkomende deining in, over water dat steeds ondieper wordt. Zeegaten aan de Amerikaanse oostkust bij ebstroom met een oostenwind, en riviermondingen met een drempel aan de westkust bij ebstroom tegen de deining in, zijn de klassieke voorbeelden.
• Kapen en stroomversnellingen. Stromen versnellen rond een kaap. Portland Bill en de Race van Alderney in het Kanaal, of The Race aan de oostkant van Long Island Sound, kunnen bij kentering vlak liggen en een paar uur later een rommelige heksenketel zijn.
• Smalle zeearmen en kanalen. Een geul die zowel wind als stroom samenperst zet ze lijnrecht tegenover elkaar, dus een matige wind kan al een korte, scherpe golfslag opbouwen.
• Oceaanstromen. De Golfstroom tegen een noordenwind is het bekendste voorbeeld in Noord-Amerika. De stroom stopt nooit, dus de enige oplossing is de wind.

Een tocht eromheen timen

1. Zoek de knelpunten. Markeer de zeegaten, drempels, kapen en vernauwingen op je route. Het open water daartussen doet er zelden net zo veel toe.
2. Zoek voor elk ervan de stroomtijden op. In Amerikaanse wateren geven de getijstroomvoorspellingen van NOAA de tijden van kentering, maximale vloedstroom en maximale ebstroom, met de snelheid. In het Verenigd Koninkrijk en de rest van Europa gebruik je een stroomatlas of de getijstroomruiten op de kaart, gerelateerd aan hoogwater in de standaardhaven.
3. Leg de windverwachting eroverheen. Noteer voor de uren waarop je bij elk knelpunt bent de windrichting en windkracht. Draai een van de twee richtingen om, zodat je appels met appels vergelijkt.
4. Reken terug naar een vertrektijd. Zoek met je snelheid en de afstand tot elk knelpunt het vertrek dat je daar rond de kentering of met gunstige stroom brengt. Willen twee knelpunten verschillende tijden, dan wint het knelpunt met de sterkste stroom.
5. Check de periode. Een windzee met een korte periode is het gevoeligst. Toont de verwachting golven van 3 tot 5 seconden en een stroom van 2 knopen of meer ertegenin, geef die plek dan al je aandacht.

De kentering valt op de meeste plekken niet samen met hoog- of laagwater, en bij sommige stations komt hij een uur of meer later. Gebruik stroomvoorspellingen voor de kentering, geen getijtafels. Onze gids over getijstroom en kentering legt uit waarom.

1. 1Vloed: de stroom loopt met de aanlandige wind mee. Golven worden langer en gaan liggen.
2. 2Kentering: de stroom keert. Het rustigste moment om een drempel over te steken of een kaap te ronden.
3. 3Eb: de stroom loopt tegen de wind in. Het ergst rond maximale ebstroom, midden in het rood.
4. 4De wind blijft de hele dag gelijk. Alleen de stroom verandert.

Uitgewerkt voorbeeld: een zeegat bij ebstroom

Haal je de kentering niet, dan is het eerste uur van de vloed de beste optie daarna, als de stroom met de wind mee loopt en de zee in de monding gaat liggen. De uren rond maximale ebstroom zijn de uren om te vermijden.

Bronnen en verder lezen

• NOAA Tides and Currents: voorspellingen van getij en getijstroom
• NOAA Ocean Service: uitleg over oceaan- en getijstromen
• Verwachtingen voor de scheepvaart van de National Weather Service
• Gids van het Met Office bij kust- en zeeverwachtingen